pwy

PWY OEDD ALLEN RAINE?

Ganwyd Anne Adeliza Evans, yng Nghastell Newydd Emlyn ar Hydref 6ed. 1836. Ennillodd cydnabyddiaeth fyd-eang fel yr awdur, Allen Raine. Gwerthwyd dros 2 filiwn o’i llyfrau ym Mhrydain , Awstralia, a Canada, heb son am y farchnad Americanaidd. Defnyddiai Castell Newydd Emlyn ac ardal Tresaith fel cefndir i rhan fwya o’i storiau. Yr oedd ei chymeriadau yn adlewyrchu’r gymdeithas wledig gymysg o’i chwmpas - tyddynwyr, ffermwyr, gweinyddwyr dosbarth canol , doctoriaid a chyfreithwyr.

Er iddi ysgrifennu yn Saesneg, defnyddiodd llawer o ddywediadau Cymraeg cyffredin yn ei gwaith. Yr oedd ei darlun o Gymru, yr iaith a’r Cymry yn hoffus ac yn gadarnhaol. O ganlyniad fe ‘i galwyd yn “lladmerydd ei wlad(sic)” gan un adolygydd. Oherwydd i’w llyfrau trin cariad a chariadon yn bennaf, maent yn cael eu ystyried yn “rhamantus” ; ond maent hefyd yn disgrifio’r pwysau a chymlethdodau diwylliannol a chymdeithasol sydd yn lliwio dewisiadau personol yr arwr ac arwres.

Symudodd Anne i Lundain ar ol priodi Beynon Puddicombe yn Eglwys Penbryn yn 1872 . Yno gychwynodd ysgrifennu fel ALLEN RAINE. Cyhoeddodd “A Welsh Singer” yn 1896, ar ol rhannu’r wobr gyntaf am nofel (Ynysoer) yn Eisteddfod Caernarfon yn 1894. Yn dilyn ymddeoliad ei gwr, dychwelodd i Bron y Mor, Tresaith, ym 1900. Ni chafodd fywyd hawdd: roedd Beynon yn dioddef o iselder meddyliol difrifol a bu rhaid iddo gyflogi “gofalwr” i’w warchod , tra roedd hi ei hunan yn dioddef o gansar ar y fron , gan farw o’i salwch yn 1908.

Serch hynny, wnaeth ei llyfrau gyrraedd cynnulleidfa eang. Addaswyd tri o’i nofelau i ffilm – Torn Sails (1915), A Welsh Singer ( 1920) a By Berwen Banks (1920). Ffilmiwyd Torn Sails yn Llangrannog a’r Cei Newydd, Ceredigion, ac yn ol yr hanes., saethwyd By Berwen Banks yng Nghastell Newydd Emlyn. Mae’n debyg bod y ffilmiau hyn “ar goll”, ond mae ei storiau yn dal yn fyw. Cyfieithwyd “On the Wings of the Wind” i’r Wyddeleg (1932), Ffrangeg (1946), Gymraeg ( Lle Treigla’r Don 1960 a Garthowen, 1968)ac yn ddiweddar i’r Rwsieg ( Garthowen – we- gyhoeddiad/ prosiect Gutenburg). Mae gweisg fel Honno a Dodo Press Collectibles hefyd wedi ailgyhoeddi rhywfaint o’i gwaith.